Historia

Kazimierz Dolny to wyjątkowe miejsce na mapie Polski. Przepięknie położony w Małopolskim Przełomie Wisły wśród wzgórz i lessowych wąwozów Płaskowyżu Nałęczowskiego, ze swoją barwną historią i ciekawymi zabytkami jest perłą nie tylko ziemi lubelskiej.

Już w XI wieku na jednym z okolicznych wzgórz istniała osada zwana Wietrzną Górą, należąca do  zakonu benedyktynów. Król Kazimierz  Sprawiedliwy przekazał osadę norbertankom i to one zmieniły nazwę osady na Kazimierz, na cześć darczyńcy. Nazwę odnotowano w kronikach po raz pierwszy w 1249 roku, a przymiotnik „Dolny” został dodany w latach późniejszych, w celu odróżnienia osady od Kazimierza, założonego pod Krakowem.  Około 150 lat później osada i okoliczne wsie stały się dobrami korony a w roku1325 Władysław Łokietek ufundował kościół parafialny.

Założenie miasta oraz budowę zamku obronnego legendarnie przypisuje się Kazimierzowi Wielkiemu. Prawa miejskie zostały przyznane w pierwszej połowie XIV w. W roku 1406 Władysław Jagiełło dokonał lokacji miasta na prawach magdeburskich. Wytyczono rynek, ulice, wyznaczono działki pod budowę. Jedynie północną część rynku pozostawiono bez zabudowy. Dzięki temu do dnia dzisiejszego rynek otwarty jest na farę i zamek, który to widok podziwiany jest przez malarzy i turystów. W 1501 r. Kazimierz Dolny stał się siedzibą starostwa. Zygmunt I Stary zadłużony u Mikołaja Firleja, nadał w 1519 r. jemu i jego synowi Piotrowi dożywotni tytuł starosty kazimierzowskiego. Kazimierz pozostawał we władaniu rodu Firlejów do 1644 r. W tym czasie przebudowany został zamek w Kazimierzu. Po pożarach w latach 1561 i 1585 spichlerze i domy mieszkalne zostały odbudowane przy wykorzystaniu skał wapiennych z okolicznych wzgórz. Firlejowie dbali także o uprzywilejowanie miasta w handlu zbożem spławianym Wisłą do Gdańska, który to handel już wcześniej przyczynił się do rozwoju miasta. Na handlu zbożem wyrosły kupieckie rody Przybyłów, Czarnotów i Celejów (przybyłych z Włoch). Położony na skrzyżowaniu szlaków handlowych południe – północ i wschód – zachód, Kazimierz staje się jednym z najważniejszych handlowych ośrodków tego regionu Polski. W 1628 r. na Wietrznej Górze osiedlili się franciszkanie, pobudowali klasztor i rozbudowali istniejący (od 1585) kościół.

Złoty wiek Kazimierza skończył się w lutym 1656 r. wraz ze spaleniem miasta i zamku przez wojska króla szwedzkiego, Karola. Powtarzające się przemarsze wojsk i późniejsza zaraza przyczyniły się do upadku miasta.

W 1677 r. Jan III Sobieski wydał dekret pozwalający osiedlać się kupcom ormiańskim, greckim i żydowskim. Kupcy próbują rozwijać handel drewnem i przemysł szkutniczy jednak kolejne wojny polsko-szwedzkie ponownie spustoszyły miasto.

Wielokulturowość i tolerancja religijna sprzyjała ożywieniu gospodarczemu. Szczególnie kultura żydowska wpisała się na stałę w koloryt Kazimierza. Wspólnotę chrześcijańsko-żydowską zakończyła dopiero druga wojna światowa.

Po odcięciu Gdańska od Polski w wyniku rozbiorów, zakończył się złoty wiek Kazimierza, jako miasta handlu.

W początkach XX wieku Kazimierz staje się chętnie odwiedzaną miejscowością letniskową, miejscem ludzi sztuki. W okolicznych wąwozach zaczęły powstawać wille i pensjonaty dla letników.

Tak wyglądał rynek w Kazimierzu w 1918 roku na rysunkach arch. Rudolfa Buchalika wykonanych na podstawie archiwalnych dokumentów.

*Copy right by Rudolf Buchalik. Kazimierz Dolny 1974 r.(wszelkie prawa do kopiowania i publikacji zastrzeżone)

safderghty

Pierzeja północna. Widok na kościół farny z XVI wieku, przebudowany w stylu renesansowym w pocz. XVII w.

afedsgrhtjyui

Pierzeja wschodnia. Manierystyczne kamienice Przybyłów. „Pod Mikołajem” i „Pod Krzysztofem” z ok. 1615 r.

rt

Pierzeja południowa. Po prawej kamienica „Gdańska” z datami 1795 i 1904

Prawa miejskie Kazimierz nad Wisłą uzyskuje 31 października 1927 roku.

W latach trzydziestych, dzięki dotacjom państwa, Kazimierz odbudowuje się pod kierownictwem arch. Karola Sicińskiego. Następuje poprawa stanu gospodarczego. Kazimierz znów staje się sławny i malowany przez miłośników jego piękna.

Kolejnych zniszczeń dokonały działania podczas II wojny światowej. Kazimierz został odbudowany w znacznej mierze dzięki staraniom Karola Sicińskiego, któremu to zadanie powierzył ówczesny minister kultury.

34rtegfhy

Północno-zachodnia pierzeja rynku po wojnie była wolna od zabudowy po rozebraniu przez Niemców w 1942 roku prowizorycznej zabudowy z 1915 r., i gruzowiska kilku istniejących tu wcześniej kamieniczek. W ich miejsce w latach 1954-55 według projektu Karola Sicińskiego został wybudowany Dom Pracy Twórczej Architekta SARP, który zajmuje niemal połowę tej pierzei. Jego fronton od strony rynku zaprojektowano, jako pięć mieszczańskich kamienic. Fasada o prostych formach architektury kazimierzowskiej kryje stylowe wnętrza, które również zostały zaprojektowane na modłę patrycjuszowskiej kamienicy.

Hall z kominkiem, korytarze i bar z łukowymi sklepieniami wspartymi na kolumnach, Stylowa restauracja z modrzewiowym stropem. Detale w postaci rzeźb, kutych krat drzwiowych, latarni i kinkietów. Wszystko tu tworzy wyjątkowy nastrój. Powstała także sala konferencyjno – wystawowa. Na piętrach zaprojektowano wygodne pokoje hotelowe z widokiem na rynek lub na patio, powstałe na dziedzińcu, otoczone łukową arkadą z łupanego kamienia, z fontanną pośrodku.

Dom Architekta powstał by spełniać rolę domu pracy twórczej i pierwszego ośrodka kultury i sztuki w Kazimierzu. Swoją zaszczytną misję w najróżnorodniejszych formach wypełnia z powodzeniem do dziś. Stał się także mekką turystów.

Wyjątkowe położenie Kazimierza, krajobraz i architektura są atutami tego czarownego miejsca. Nic też dziwnego, że upodobali go sobie szczególnie ludzie kultury i sztuki. To przede wszystkim oni tworzą dziś jego niepowtarzalny klimat.

Z tym urokliwym miasteczkiem związało się wielu znanych filmowców, reżyserów i aktorów, malarzy i grafików, fotografików, rzeźbiarzy, architektów i konserwatorów zabytków, dziennikarzy i literatów.

Tu odbywają się festiwale, koncerty, warsztaty, plenery artystyczne, i inne ciekawe imprezy organizowane przez ludzi sztuki i miłośników Kazimierza, który znów jest jednym z najciekawszych i najbardziej znanych ośrodków artystyczno – turystycznych w Polsce.

27 kwietnia 1979 roku (na podstawie projektu Zakładu Ochrony Przyrody PAN w Krakowie) został tu utworzony Kazimierski Park Krajobrazowy.

8 września 1994 roku kazimierski zespół zabytkowy został uznany za pomnik historii zarządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.